خیزش راهبردی قاره سیاه و روابط ترکیه و آفریقا
آفریقا صرفاً میدان رقابت قدرتهای جهانی نیست و تحولات این قاره میتواند بهطور مستقیم اروپا، خاورمیانه و حتی آسیا را تحت تأثیر قرار دهد و همین مسئله نشان میدهد آفریقا از حاشیه به مرکز سیاست بینالملل در حال حرکت است.
عصرترکیه – رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه میگوید آفریقا دیگر در حاشیه سیاست جهانی قرار ندارد و به یکی از محورهای تعیینکننده نظم بینالملل تبدیل شده است و ترکیه نیز با رویکردی مبتنی بر برابری، اعتماد متقابل و همکاری برد-برد، روابط خود با این قاره را بهصورت پایدار و بلندمدت پیش میبرد.
پروفسور دکتر طلحه کوسه، رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه، در تحلیلی برای آناتولی با اشاره به افزایش بیثباتی و تغییر موازنههای قدرت در نظام بینالملل، تأکید کرد که فرسایش ائتلافهای سنتی و تداوم بحرانهای چندلایه، سیاست جهانی را وارد مرحلهای غیرقابل پیشبینی کرده است. به گفته او، در چنین فضایی، جغرافیاهایی که سالها در حاشیه قرار داشتند بار دیگر اهمیت راهبردی پیدا کردهاند و آفریقا در صدر این مناطق قرار دارد.
کوسه با بیان اینکه آفریقا صرفاً میدان رقابت قدرتهای جهانی نیست، گفت: تحولات این قاره میتواند بهطور مستقیم اروپا، خاورمیانه و حتی آسیا را تحت تأثیر قرار دهد و همین مسئله نشان میدهد آفریقا از حاشیه به مرکز سیاست بینالملل در حال حرکت است. او افزود که اهمیت فزاینده آفریقا نتیجه یک توجه مقطعی نیست، بلکه حاصل تحولی ساختاری و بلندمدت است که ریشه در جمعیت جوان و رو به رشد، موقعیت ژئوپلیتیک، منابع طبیعی، عناصر کمیاب، امنیت انرژی، ظرفیتهای کشاورزی و صنعتی و نقش این قاره در آینده روندهای جمعیتی جهان دارد.
به گفته رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه، با وجود این واقعیتها، نگاه غالب به این قاره همچنان تحت تأثیر کلیشههای شرقشناسانه و میراث استعمار است و این قاره اغلب با تروریسم، دولتهای ضعیف، درگیری و بحرانهای انسانی تعریف میشود. او تأکید کرد که چنین نگاهی، ظرفیتهای سیاسی و نهادی جوامع آفریقایی را نادیده میگیرد و آنها را به موضوعی برای مداخله و کنترل تقلیل میدهد، در حالی که آفریقا با پشتوانه تمدنی و تاریخی خود توان تولید راهحلهای بومی را دارد.
کوسه با تشریح رویکرد ترکیه نسبت به آفریقا گفت: سیاست آنکارا آگاهانه از نگاه رقابتی و سلطهمحور فاصله گرفته و آفریقا را شریک راهبردی برابر میداند. او افزود که این سیاست بر چهار اصل احترام به حاکمیت متقابل، مسئولیت انسانی و صداقت، همکاری برد-برد و شراکت پایدار بلندمدت استوار است و روابط ترکیه و آفریقا به حجم تجارت یا تعداد نمایندگیهای دیپلماتیک محدود نمیشود، بلکه بر اعتماد، تداوم و منافع مشترک بنا شده است.
در بخش امنیتی، کوسه تأکید کرد که حضور ترکیه در آفریقا به معنای تحمیل قدرت سخت یا سلطه نظامی نیست، بلکه بر تقویت ظرفیتهای محلی، آموزش و افزایش تابآوری نهادی تمرکز دارد. به گفته او، این مدل امنیتی، وابستگی ایجاد نمیکند و کشورها را قادر میسازد خودشان معماری امنیتی پایدارشان را بنا کنند. او نمونههای سومالی و لیبی را مصداق این رویکرد دانست و گفت: ترکیه در این کشورها با تقویت ظرفیتهای بومی، به ثبات و صلح پایدار کمک کرده است.
رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه یکی دیگر از وجوه تمایز سیاست آنکارا در آفریقا را تماس مستقیم با جوامع محلی دانست و گفت: بورسیههای آموزشی، پروژههای توسعهای، فعالیتهای بهداشتی و حمایتهای اجتماعی، زمینهای انسانی و صمیمی برای روابط دو طرف ایجاد کرده است. او افزود که پایداری روابط ترکیه و آفریقا نه بر اسناد رسمی، بلکه بر اعتماد متقابل و تصویر مثبتی استوار است که در میان جوامع آفریقایی شکل گرفته است.
کوسه در جمعبندی تحلیل خود گفت: رویکردهایی که آفریقا را برابر و صاحب اراده نمیدانند، حتی اگر در کوتاهمدت دستاوردهایی داشته باشند، در بلندمدت پایدار نخواهند بود. به گفته او، سیاست آفریقایی ترکیه با تکیه بر شراکت عادلانه، چندبعدی و آیندهنگر، نهتنها به آینده روابط ترکیه و آفریقا کمک میکند، بلکه میتواند به شکلگیری نظمی متوازنتر، عادلانهتر و فراگیرتر در نظام جهانی نیز یاری برساند.
